SOLYARIS

Ή όταν η ψυχανάλυση συνάντησε την επιστημονική φαντασία.

Στον διαστημικό σταθμό του πλανήτη Σολάρις, σε έναν αχανή κοσμικό ωκεανό, σχεδόν όλα τα μέλη του πληρώματος έχουν πεθάνει κάτω από περίεργες συνθήκες, κάτι που αναγκάζει την επιστημονική κοινότητα να στείλει τον διακεκριμένο και ορθολογιστή ψυχολόγο Κρις Κέλβιν για να διερευνήσει από κοντά την κατάσταση.

Έκπληκτος όταν φτάνει εκεί, διαπιστώνει με τις ίδιες του τις αισθήσεις πως ο ωκεανός αναμοχλεύει από την συνείδηση των ανθρώπων κατά την διάρκεια του ύπνου τους, αναμνήσεις, τύψεις και βιώματα. Τα μετουσιώνει σε πρόσωπα οικεία, δημιουργώντας αληθινές παραισθήσεις, προσδίδοντας στην πραγματικότητα μια τελείως διαφορετική διάσταση.

Μάλιστα, όσο πιο πολύ μένουν «οι επισκέπτες» μαζί με τους ανθρώπους, τόσο πιο «ανθρώπινοι» γίνονται κι ίδιοι.

Η ταινία είναι βασισμένη στο ομότιτλο βιβλίο του Στανισλάβ Λεμ, ενώ το 2002 γυρίστηκε ρημέηκ με τον Τζορτζ Κλούνεϊ σε σκηνοθεσία του Σόντερμπεργκ το οποίο όμως αφαιρεί πολύ από τη σαγηνευτική μαγεία και την ποιότητα της εμβάθυνσης που δημιουργεί ο ιδιοφυής Αντρέι Ταρκόφσκι.

Από το πρώτο κιόλας πλάνο, ο θεατής υποψιάζεται την σημασία που θα δοθεί στην έννοια του «σπιτικού» και της ευτυχίας ως το απόλυτο νόημα της ζωής που όμως πηγάζει από αυτό που ονομάζουμε «ήσυχη συνείδηση».

«Μοιάζει με το σπίτι των προγόνων μου», λέει σε ανύποπτο χρόνο ο πατέρας του Κέλβιν για την οικία τους, «για αυτό το χτίσαμε έτσι ώστε να μας το θυμίζει… χωρίς πολλές αλλαγές». Και οι συνειρμοί για το τι έπεται στη συνέχεια γίνονται κάτι παραπάνω από συναρπαστικοί.

Όπως στην σκηνή του αυτοκινητόδρομου, στην οποία αρχικά δεν καταλαβαίνεις γιατί ο Ταρκόφσκι επιμένει τόσο πολύ αλλά μόλις βλέπεις τα εκατοντάδες αμάξια φωτισμένα να περνούν το ένα τόσο κοντά στο άλλο και με τέτοιες ταχύτητες, συνειδητοποιείς ότι ανοίγει και ουσιαστικά πλέον ο φακός της «εσωτερικής» αντιστοίχισης.

Γιατί για το Σολάρις, οι επισκέτες δεν είναι τίποτα άλλο από προσωπικές προβολές του νου. Ολόκληρη η κατασκευή του σύμπαντος είναι χτισμένη σε αυτό το μοτίβο και μόνο όταν απελευθερώσουμε τα όνειρα, τις πιο ενδόμυχες σκέψεις, τις τύψεις και τους φόβους, και δούμε το «είδωλο» στην ολότητά του θα μπορέσουμε να «στεριώσουμε» στην νησίδα του κοσμικού αυτού, συνειδησιακού ωκεανού. Αφού γνωρίσουμε, αφού αισθανθούμε ότι και οι άλλοι είναι η φυσική προέκταση του εαυτού μας, όσο άγνωστοι και αν είναι οι διπλανοί μας, στην πραγματικότητα είναι το αποτέλεσμα των δικών μας πράξεων υπό το πρίσμα πάντα μιας αρχέγονης ανθρωποκεντρικής Κοσμολογίας.

Η λυρικότητα στα πλάνα του Ταρκόφσκι και οι αλληγορίες, οι προσεγμένοι διάλογοι και οι κοινωνικοί προβληματισμοί, η μεταφυσική φιλοσοφία και η σκηνοθετική πληρότητα που συνδυάζει τις ανατροπές με το μυστήριο και την αναζήτηση με την λύτρωση, συνθέτουν μία ταινία σταθμό στην ιστορία του σινεμά και στο είδος της επιστημονικής φαντασίας.

Μοναδική ένσταση το τέλος. Όχι ο τρόπος με τον οποίο μαθαίνουμε ποια είναι η τελική έκβαση της σχέσης του πρωταγωνιστή με τον πλανήτη, καθώς η σκηνή είναι αξεπέραστη, αλλά η υπόνοια που αφήνεται να αιωρείται ως προς τον ρόλο της Γυναίκας που μένει εγκλωβισμένος σε ένα φροϋδικό στερεότυπο υπενθυμίζοντας ατυχώς και δογματικώς πως η Δημιουργία ολόκληρη βασίζεται σε έναν θεό-πατέρα.

Όμως αν το ταξίδι μας στο διάστημα, ισοδυναμεί με την επέκταση του συνειδησιακού μας ορίζοντα, είναι αν μη τι άλλο παράδοξο πώς ένα ενδεχομένως υπαρκτό σύμπλεγμα, καταφέρνει να ισοπεδώσει την σπουδαιότητα της γυναικείας φύσης και δεν βρίσκει για εκείνη ούτε μία θέση στον «παράδεισο».

Σε κάθε περίπτωση, αυτή είναι μία μόνο από τις ερμηνείες που θα μπορούσε να δώσει κανείς, καθώς το μεγαλείο του Ταρκόφσκι έγκειται και στο γεγονός ότι κάθε σκηνή μπορεί να προσφέρει πολλές διαφορετικές αλλά όλες εξίσου ουσιώδεις «μεταφράσεις» και κατευθύνσεις.

 

Παραγωγή: πρώην Σοβιετική Ένωση (1972)

Σενάριο: Stanislaw Lem (μυθιστόρημα), Fridrikh Gorenshtein, Andrei Tarkovsky

Σκηνοθεσία: Andrei Tarkovsky

Ηθοποιοί: Donatas Banionis, Jüri Järvet, Natalya Bondarchuk, Nikolai Grinko, Anatoli Solonitsyn, Olga Barnet, Vladislav Dvorzhetsky

Διάρκεια: 165 λεπτά

 

Μεγάλο Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής και βραβείο FIPRESCI στις Κάννες, βραβείο για την καλύτερη ταινία της χρονιάς στο φεστιβάλ του Λονδίνου, βραβείο του Διεθνούς Ευαγγελικού Κέντρου Κινηματογράφου, τιμητικό δίπλωμα του διεθνούς φεστιβάλ του Στράτφορντ.

 

 

 

 

 


Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s