Η Μυστική Αρμονία

«Θέλεις να μάθεις», λένε, «αν κυβερνιέται καλά ένα βασίλειο, αν οι κάτοικοί του είναι ηθικοί ή όχι; Δες τι είδους μουσική επικρατεί».

Όταν οι Αθηναίοι προσπαθούσαν να αναγκάσουν τον Ευρυπίδη να αλλάξει κάτι από τα έργα του ώστε να ταιριάζουν στα γούστα τους, ο ποιητής εμφανίστηκε στο θέατρο και είπε στο ακροατήριο: «Δεν γράφω τα έργα μου για να διδαχτώ από εσάς, αλλά αντίθετα για να διδαχτείτε εσείς από μένα». Αξίζει να αναφέρουμε ότι τη στιγμή ακριβώς που οι Αθηναίοι λησμόνησαν τους αρχαίους μουσικούς νόμους και χειροκροτούσαν τις θηλυπρεπείς τάσεις των Ιώνων, οι οποίοι υποτελείς στον περσικό ζυγό, προσπαθούσαν να βρουν παρηγοριά σε περιορισμένες ελευθερίες, νικήθηκαν (οι Αθηναίοι) στους Αιγός ποταμούς από τους Σπαρτιάτες, των οποίων οι έφοροι –αυστηροί επόπτες των αρχαίων εθίμων– είχαν προστάξει το διάσημο Τιμόθεο να αφαιρέσει τέσσερις χορδές από τη λύρα του, κατηγορώντας τον ότι με τους επικίνδυνους νεωτερισμούς του είχε προσβάλει το μεγαλείο της μουσικής και είχε επιχειρήσει να διαφθείρει τους νέους της Σπάρτης.

Αυτό το γεγονός είχε αναμφίβολα ο Πλάτωνας στο νου του όταν χρονολογούσε τη διαφθορά των Αθηνών από την περίοδο που άρχισε να παρακμάζει η μουσική. Όταν ήταν νικητές στο Μαραθώνα σέβονταν  τους αρχαίους νόμους και όπως οι άλλοι λαοί της Ελλάδας, πρόσεχαν ιδιαίτερα τη σταθερότητα αυτής της επιστήμης. Δεν επιτρεπόταν σε κανέναν να αλλάξει τις αρχές της από τη στιγμή που θεσπίζονταν και όπως αναφέρει ο Πλάτωνας, τα σφυρίγματα, η οχλαγωγία και τα χειροκροτήματα δεν καθόριζαν τη λειτουργία αυτών των θεσμών.

[…]

Η λέξη «μουσική» είναι ελληνική και προέρχεται από τη λέξη «μούσα» που ανάγεται στους Αιγύπτιους και την κατάληξη «ική» που είναι Κέλτικής προέλευσης. Η Αιγυπτιακή λέξη «μας» ή «μους» σημαίνει στην πραγματικότητα «γενιά», «παραγωγή» ή «ανάπτυξη έξω από μια αρχή», δηλαδή τυπική εκδήλωση ή ενεργοποίηση αυτού που ήταν εν δυνάμει. Αποτελείται από τη ρίζα «ας» που χαρακτηρίζει τη συμπαντική, πρωταρχική αρχή και τη ρίζα «μα» που εκφράζει όλα όσα γεννούν, αναπτύσσονται ή εκδηλώνονται ή αποκτούν μια εξωτερική μορφή. Όπως ισχύει σε πάρα πολλές γλώσσες, το μοναδικό ον, ο Θεός και η «μα» αφορούν καθετί το γόνιμο, το δημιουργικό, το παραγωγικό – στην ουσία έχουν την έννοια της «μητέρας».

Έτσι, η ελληνική λέξη «μούσα» αφορούσε, από τότε ακόμη που καθιερώθηκε, κάθε ανάπτυξη που προκύπτει από μια αρχή, σε κάθε σφαίρα δραστηριότητας όπου, το πνεύμα περνά από τη δυνητικότητα στην πράξη και ενδύεται μια ορατή μορφή. Στην πιο περιορισμένης της εφαρμογή εκφράζει έναν τόπο ύπαρξης, όπως δηλώνει η λατινική λέξη «μος». Η κατάληξη «ική» φανερώνει ότι το ένα συσχετίστηκε με το άλλο λόγω ομοιότητας ή εξάρτησης ή λόγω του ότι προέκυψε απ’ αυτό. Αυτή την κατάληξη τη συναντά κανείς σε όλες τις βορειοευρωπαϊκές γλώσσες (ich, ig, ic ή ick). Σχετίζεται με την κέλτικη λέξη «αικ» που σημαίνει «ίσος» και προέρχεται από την αιγυπτιακή και εβραϊκή λέξη «ach», σύμβολο της ταυτότητας, της ισότητας και της αδελφότητας.

Αν, μετά την ετυμολογία της λέξης «μουσική» που έδωσα, συλλαμβάνει κανείς την ευρύτερη έννοια που απέδιδαν οι Αιγύπτιοι στη ρίζα της και που οι Έλληνες της προσέδωσαν, θα έχει μικρότερη δυσκολία να αντιληφθεί τις διάφορες έννοιες με τις οποίες κατανοούσαν (οι Έλληνες) τις Μούσες τους και την παγκόσμια επιρροή που απέδιδαν σ’ αυτή την επιστήμη, που τους καθόρισε με τόση ιδιαιτερότητα. Μπορεί κανείς εύκολα να καταλάβει γιατί θεωρούσαν όλες τις τέχνες σαν απορροές της μουσικής, γιατί ακολουθώντας την έννοια αυτής της λέξης, όλα όσα υπηρετούν την εξωτερίκευση της σκέψης, όλα όσα κάνουν κάτι που ανήκει στη διανοητική σφαίρα να γίνεται αισθητό και να μεταβαίνει από τη δυνητικότητα στην πράξη παίρνοντας μια κατάλληλη μορφή, όλα λοιπόν αυτά ανήκουν σ’ αυτή την έννοια. Οι Αιγύπτιοι φαίνεται ότι είχαν τρεις μόνο μούσες: Μελέτη, Μνήμη, Αοιδή, δηλαδή εκείνη που παράγει ή γεννά, εκείνη που διατηρεί ή καθορίζει κι εκείνη που κάνει κατανοητά τα πάντα. Οι Έλληνες, ανεβάζοντας τον αριθμό τους σε εννέα, ταξινόμησαν ακόμη περισσότερο τις ιδιότητές τους. Τις θεωρούσαν θυγατέρες του Δία και τς Μνημοσύνης, δηλαδή της αιώνια ζώσης οντότητας και της ιδιότητας διατήρησης στη μνήμη και τα ονόματά τους ήταν τα εξής: Κλειώ, εκείνη που γιορτάζει, Μελπομένη, εκείνη που τραγουδά για πράγματα αξιομνημόνευτα, Θάλεια, εκείνη που ανθεί, που αναζητά τη συμφωνία, Ευτέρπη, εκείνη που θέλγει (που φέρνει σε έκσταση), Τερψιχόρη, εκείνη που αγαλιά με το χορό, Ερατώ, εκείνη που αγαπά, Καλλιόπη εκείνη που αφηγείται εκπληκτικά πράγματα, Ουρανία, εκείνη που συλλογιέται τους ουρανούς και Πολύμνια, εκείνη που εκφράζει τις ποικίλες τέχνες. Οι εννέα Μούσες αναγνώριζαν σαν ηγέτη τους τον Απόλλωνα, το συμπαντικό γεννήτορα και μερικές φορές είχαν σαν οδηγό τους τον Ηρακλή, τον κύριο του Σύμπαντος.

H εσωτερική διάσταση της Μουσικής, Φαμπρ΄ντ’ Ολιβέ

 

Η Αρμονία των Σφαιρών του Πυθαγόρα: Άραγε πόσα όργανα και πόσες φωνές να έχει το Σύμπαν; Πώς να ακούγεται η συμφωνία τους;

 

 

 

 

 

 

Εν αρχή ην ο Λόγος (ήχος)

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertisements

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.